Strength · Harmony · Geometry

Emniyet · Denge · Estetik

Bir proje tasarlamaya başladığınızda, sürecin tüm boyutlarıyla ele alınması şarttır. 'Yükleri taşısın yeter' ya da 'kesitleri kurtarsın' düşüncesiyle statik hesaba hapsolmak da, strüktürel gerçekleri göz ardı edip yalnızca mimari kaygılarla hareket etmek de eksik kalacaktır. Çünkü yapı tasarımı; emniyet, denge ve estetiğin bir arada kurgulandığı multidisipliner bir sistem matrisi, tabiri caizse hassas dokunuşlar gerektiren bir süreç yönetimidir. Kısacası bir denge sanatıdır.

Proje tasarlanırken sadece kağıt üzerindeki hesapların ve statik yazılımların kurtarmasının peşine düşülmemelidir. Asıl mühendislik, hesap sonuçlarını sahada güvenli, uygulanabilir ve verimli çözümlere dönüştürebilmektir. Ekonomik olsun derken malzeme çeşitliliğini aşırı artırmak; estetik ve özgün olsun derken yerel olarak bulunabilirliği olmayan, temini zor malzemeler seçmek; 'hızlı sonuç alayım, projeyi bir an önce çıkarayım' derken de gerçek dışı, uygulanması zor ve sahadaki çalışanları hataya zorlayacak detaylar tasarlamak, yetkin mühendislik yaklaşımından uzaktır.

Günümüzde; Mimari (iç mimari, akustik, cephe sistemleri, yangın tahliye senaryoları, ruhsat/yönetmelik uyumu, engelli erişilebilirliği, su yalıtım detayları ve peyzaj dâhil), statik (geoteknik, iksa/derin kazı sistemleri, istinat yapıları, güçlendirme ve farklı taşıyıcı birleşimleri dâhil), mekanik ve elektrik (enerji verimliliği, akıllı bina sistemleri, yenilenebilir enerji sistemleri ve geri dönüşüm süreçleri dâhil) tüm disiplinleri eksiksiz bir şekilde süperpoze ederek çalışmak, optimum tasarımı desteklemek ve uygulama risklerini azaltmak için bir tercih değil, mecburiyettir.

Henüz proje aşamasına geçilmeden önce bile; masterplan dediğimiz, ölçeği küçük ancak etkisi hayati olan maliyet-zaman eksenli bir dizi fizibilite çalışması yürütülmelidir. Lokasyon ve sosyo-kültürel doku analizi, mimari konsept seçimi, zemin mekaniği, taşıyıcı sistem kurgusu, imar ve hukuki süreçler, iklimsel şartlar, lojistik imkânlar, nakit akış senaryoları ile faydalanılabilecek destek ve teşvikler gibi parametrelerin henüz fikir aşamasındayken doğru analiz edilmesi, yatırımın kaderini kökten değiştiren unsurlardır.

Örneğin; Zemin sınıfı ZE veya ZF olan bir alan, lokasyon olarak çok kritik bir konumda değilse, yapılan maliyet-zaman analizlerinde ZB veya ZC sınıfı zemin yapısına sahip bir arsaya kıyasla çok daha elverişsiz kalacaktır. Gerekli iksa sistemleri, derin kazı imalatları ve hafriyat yükü bir yana; bu süreçte kaybedilen zaman da cabasıdır.  (Zemin profili, yerel deprem tehlikesi, temel sistemi, iyileştirme gereksinimleri ve saha koşulları birlikte değerlendirilmelidir. Anlaşılsın diye basit ifade ettim.) Yine bunun gibi; iklimsel şartlara uygun seçilmeyen dış cephe sistemleri, yanlış pencere ve doğrama detayları, doğru analiz edilmeyen mantolama kalınlıkları ve malzeme tercihleri, yapının hem inşaat hem de kullanım ömründeki performansını doğrudan ve olumsuz yönde etkileyecektir. Örnekleri çoğaltmak mümkün...

Tüm bunların kurgusunu yaparken iki kritik hususu daha göz ardı etmemek gerekir:

İlk olarak; Tasarladığımız sistem matrisinin tamamı makro ölçekte tek bir bütün olarak ele alınsa da her disiplin kendi içerisinde mikro düzeyde farklı bir sistemdir. Her birinin kendine özgü bir harmonisi, kurgu zinciri, çalışma prensibi ve meslek etiği vardır. Bunlar, makro sistemin kusursuz işlemesini sağlayan küçük dişlilerdir ve birinde dahi meydana gelecek hata veya ihmal, tüm düzeni aksatır. Örneğin statik disiplin özelinde konuşacak olursak; projede çok farklı çaplarda donatılara yer vermek şantiyede lojistikten depolamaya, ayıklamadan montaja kadar ciddi operasyonel karmaşaya yol açar. Benzer şekilde (Donatı aralıkları, aderans, ankraj, çatlak kontrolü, süneklik, deprem detaylandırması ve elemanın tasarım gereklilikleri de kontrol edildikten sonra) küçük kesitlerde sayıca çok fazla ince donatıyla çalışmak uygulamayı zorlaştırır (kalıba sığmaz, çelikleme yapılır, kolon kiriş birleşimlerinde etriye ve çirozlarla cebelleşecek olan ustaları çıldırtır.) ve beton dökümünde sıkışmaya, ayrışmaya dolayısıyla segregasyon ve boşluklara sebep olur. Oysa doğru tahvillerle donatı çaplarını optimize etmek, hem imalat kalitesini hem de saha işçiliğini gözle görülür şekilde iyileştirir. (Bu örneğe takılıp ekonomi noktasında hesap yapanlar olacaktır. İşte 8Ø12 yerine 5Ø16 veya 3Ø20 kullansak milimetrik kesitler artacağından (8Ø12 = 904,8 mm², 5Ø16 = 1.005,3 mm², 3Ø20=942,5 mm²) donatı tonajının artacağı gibi. Kısmen haklısınız ama takılmanız gereken kısım orası değil. Size anlatmak istediğim şantiye içi pratiklerini doğru yorumlamak gerektiği! )

İkinci olarak ise; BIM (Yapı Bilgi Modellemesi) gerçeğidir. Günümüz mühendislik dünyasında BIM metodolojisi, özellikle büyük ölçekli ve çok disiplinli projelerde koordinasyonu güçlendiren, zaman ve maliyet kontrolünü destekleyen ve yapı yaşam döngüsü boyunca bilgi sürekliliği sağlayan önemli bir rekabet avantajıdır. Bu yaklaşımı süreçlerine entegre etmeyi hedeflemeyen firmaların dijitalleşen sektörde rekabet avantajı elde etmesi giderek zorlaşacaktır. BIM; yalnızca hızlı tasarım veya pratik metraj-hakediş çıkarımından ibaret değildir. Henüz hafriyata başlamadan süperpoze- çakışma analizlerini (Clash Detection) gerçekleştirmesi, 4D/5D seviyesinde zaman ve maliyet simülasyonları sunması, tüm ekipleri tek bir veri havuzunda (CDE) buluşturması ve yapının kullanım ömrü boyunca tesis yönetimine alt yapı sağlaması gibi devasa avantajlarıyla modern mühendisliğin vazgeçilmez standartlarından birisidir.

BIM metodolojisini ve bu ekosistemin detaylarını ise ayrı bir yazıda ele almak dileğiyle...